آشنایی با نظام آموزش عالی ایتالیا

نظام آموزش عالی ایتالیا شباهت زیادی با نظام متداول آموزش عالی در دنیا دارد. اگر می‌خواهید با ویژگی‌های آموزش عالی در ایتالیا آشنا شوید، با این نوشته وب‌سایت آموزشگاه زبان برنا همراه ما باشید. پایه و اساس نظام آموزش عالی ایتالیا و در کل سیستم آموزشی فعلی این کشور در سال 1946 یعنی دقیقا هنگامی که ایتالیا به کشوری پارلمانی تبدیل شد شکل گرفت. از آن زمان به بعد آموزش و پرورش از مقطع مهد کودک تا دانشگاه برای همه ایتالیایی‌ها رایگان اعلام شد.

بخش دولتی ستون اصلی سیستم آموزشی در ایتالیا است؛ و بیشتر دانش‌آموزان در مدارس و دانشگاه‌های دولتی درس می‌خوانند. البته مدارس خصوصی نیز در ایتالیا وجود دارد. در کل سیستم آموزش و پرورش در این کشور به چند سطح زیر تقسیم می‌شود:

• پیش‌دبستانی
• دبستان
• راهنمایی
• دبیرستان
• آموزش عالی و بالاتر

تحصیل در مراکز آموزشی دولتی برای کودکان خارجی که در ایتالیا ساکن هستند نیز رایگان است (در سال 2006 حدود ۱۸۰٫۰۰۰ کودک خارجی در مدارس دولتی ایتالیا ثبت‌نام کرده و مشغول به تحصیل بودند.).

آموزش اجباری در این کشور بین سنین ۶ تا ۱۶ سالگی است. البته پس از ۱۶ سالگی نیز تحصیل در مراکز دولتی با اخذ مالیات ثبت‌نام رایگان می‌باشد. قبل از ورود به دانشگاه، هر دانش‌آموزی باید حدود ۲۰ یورو در ابتدای هر سال تحصیلی به عنوان مالیات به دولت پرداخت کند. مالیات ثبت‌نام برای دانشجویان نیز حدود ۱۳۰ یورو است. تحصیلات دانشگاهی برای دانشجویان خارجی در این کشور رایگان است و هیچ سهمیه‌ای برای ورود به مراکز آموزش عالی وجود ندارد. البته دانشجویانی که از کشورهای غیر اتحادیه اروپا برای تحصیل به ایتالیا سفر می‌کنند باید ویزای دانشجویی دریافت کنند.

اساس نظام آموزش عالی ایتالیا

نظام آموزش عالی ایتالیا از یک سیستم باینری تبعیت می‌کند؛ که از دو بخش اصلی زیر تشکیل شده است:

• بخش دانشگاهی
• بخش غیردانشگاهی

در حال حاضر بخش دانشگاهی این نظام آموزشی از مجموعه‌ای از موسسات دانشگاهی تشکیل شده است که به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

• ۶۰ دانشگاه ایالتی از جمله ۲ دانشگاه پلی‌تکنیک و ۲ دانشگاه برای افراد خارجی
•  ۱۷ دانشگاه غیردولتی (منظور دانشگاهی است که از نظر قانونی از سوی دولت به رسمیت شناخته می‌شود)
• ۶ دبیرستان تخصصی در زمینه مطالعات دانشگاهی و تحصیلات تکمیلی
• ۱۱ دانشگاه از راه دور

بخش غیردانشگاهی این نظام نیز شامل ۴ نوع موسسه زیر است:

• موسسات AFAM (موسسات آموزش عالی که در رشته‌های هنری، موسیقی و رقص فعالیت دارند): پلی‌تکنیک‌های مخصوص رشته‌های هنری، آکادمی‌های هنرهای زیبا، موسسات عالی هنرهای کاربردی، هنرستان‌های موسیقی و موسسات موسیقی شناخته شده، مؤسسات عالی مطالعات موسیقی و رقص و آکادمی‌های ملی جزء این دسته محسوب می‌شوند.
• آموزش عالی زبان
• آموزش عالی یکپارچه (FIS): برنامه‌های آموزش فنی و حرفه‌ای و آموزش عالی (IFTS)
• چند رشته خاص (به عنوان مثال دیپلمات، مرمت، مطالعات نظامی و غیره) که آموزش عالی آنها توسط نهادهای مربوطه که تحت نظارت وزارتخانه‌های دیگری غیر از آموزش و پرورش هستند انجام می‌شود.

بخش دانشگاهی در آموزش عالی ایتالیا

دانشگاه‌های ایالتی در این کشور نهادهای عمومی بوده که دارای استقلال علمی، آموزشی، مدیریتی، مالی و دفترداری هستند. آنها از لحاظ حقوقی مشمول تمام قوانین عمومی و خصوصی می‌شوند. وظایف اصلی آنها تحقیق علمی و آموزش عالی است. البته در عین استقال، این مراکز نیز بخش مهمی از نظام آموزش عالی ایتالیا محسوب می‌شوند.

با توجه به اصل استقلال دانشگاه‌ها در این کشور، هر دانشگاهی می‌تواند اساسنامه و آئین‌نامه‌های خاص خود را با توجه به قوانین داخلی ایتالیا تدوین و تصویب کند.

از سال 1999 به بعد سیستم دانشگاهی ایتالیا دچار تغییرات و اصلاحات زیادی شد. بر همین اساس مدارک تحصیلی که این دانشگاه‌ها ارائه می‌دهند به سه سطح زیر تقسیم می‌شوند:

• مقطع کارشناسی (دوره یا چرخه اول دانشگاهی)
• مقطع کارشناسی ارشد (دوره یا چرخه دوم دانشگاهی)
• مقطع دکتری و دوره‌های تخصصی (دوره یا چرخه سوم دانشگاهی)

در ادامه به تفصیل ویژگی‌های نظام آموزش عالی ایتالیا در هر کدام از این دوره‌ها صحبت می‌کنیم.

دوره‌های کارشناسی

این دوره‌ها با هدف تضمین انتقال دانش کافی به دانشجویان از طریق آموزش روش‌ها و محتویات علمی عمومی و همچنین مهارت‌های تخصصی و حرفه‌ای برگزار می‌شوند. دانشجویان می‌توانند پس از اتمام ۱۳ سال تحصیل و پس از گذراندن امتحانات دولتی مربوطه این مدرک را دریافت کنند.

دوره لیسانس در دانشگاه‌های ایتالیا ۳ سال به طول می‌انجامد و مدرک آن به دانشجویانی اعطا می‌شود که ۱۸۰ واحد درسی را پاس کرده‌اند. در برخی از رشته‌ها، اتمام دوره آموزشی منوط به دفاع از پایان‌نامه نیز می‌شود. برای فعالیت در حرفه‌های خاص و یا ورود به چرخه دوم آموزش عالی در این کشور کسب این مدرک ضروری است.

دوره‌های کارشناسی ارشد

این دوره‌ها که در زبان ایتالیایی با عنوان “Laurea Magistrale” شناخته می‌شود با هدف ارائه مدرک تحصیلات تکمیلی به دانشجویان برای انجام فعالیت‌های بسیار حساس برگزار می‌شوند. برای ورود به این چرخه یا باید مدرک لیسانس معتبر از دیگر دانشگاه‌های ایتالیا داشته باشید یا مدرک خارجی معتبری را دریافت کرده باشید که قابل معادل‌سازی باشد.

پذیرش در این مقطع منوط به شرایط خاص دوره است که توسط دانشگاه‌های مختلف به صورت انفرادی تعیین می‌شود. یعنی دانشگاه و رشته‌ای که انتخاب می‌کنید ممکن است الزامات خاصی داشته باشند.

اتمام دوره کارشناسی ارشد در نظام آموزش عالی ایتالیا ۲ سال طول می‌کشد و این مدرک به دانشجویانی اعطا می‌شود که ۱۲۰ واحد درسی را پاس کرده و از پایان‌نامه خود نیز دفاع کرده‌اند.

تعداد محدودی از رشته‌ها (دندانپزشکی، پزشکی، داروسازی، دامپزشکی، معماری و حقوق) به صورت تک دوره‌ای برگزار می‌شوند. پذیرش در این دوره‌ها مشمول شرکت در امتحانات ورودیِ انتخابی (معروف به آلفاتست) است و هر دوره درسی در این رشته‌های خاص فقط در یک بلوک ۵ یا ۶ ساله برگزار می‌شود. مانند مراحل ورود به چرخه دوم، برای ورود به چرخه سوم نیز باید دوره کارشناسی ارشد را به اتمام برسانید.

مقطع دکتری و دوره‌های تخصصی

دکتری

هدف از برگزاری این دوره‌ها، آموزش دانشجویان جهت انجام تحقیقات علمی بسیار پیشرفته است. دانشجویانی که در این مقطع تحصیلی مشغول هستند با استفاده از روش‌های نوآورانه در تدریس و فناوری‌های به‌روز شده آموزش می‌بینند و دوره‌های آموزشی خارج از کشور و فعالیت‌های نظارت شده را در مراکز تخصصی و تحقیقاتی می‌گذرانند. پذیرش در این مقطع تحصیلی نیاز به مدرک کارشناسی ارشد (یا یک مدرک خارجی معادل‌سازی شده) و گذراندن یک آزمون خاص دارد. این دوره حداقل ۳ سال طول می‌کشد تا به اتمام برسد. دانشجویان مقطع دکتری در نظام آموزش عالی ایتالیا پس از گذراندن واحدهای درسی باید پایان‌نامه نیز ارائه داده و در آزمون نهایی از آن دفاع کنند.

دوره‌های تخصصی

دوره‌های تخصصی برای ارائه دانش و آموزش توانایی‌های لازم به دانشجویان در راستای آماده کردن آنها جهت فعالیت در حرفه‌هایی که بسیار تخصصی هستند طراحی شده‌اند. این دوره‌ها عمدتا مربوط به تخصص‌های پزشکی، بالینی و جراحی هستند. پذیرش در این دوره‌های آموزشی به مدرک کارشناسی ارشد (یا یک مدرک خارجی قابل مقایسه) و گذراندن یک آزمون کتبی نیاز دارد. طول دوره نسبت به رشته‌ای که انتخاب می‌شود متفاوت است. مدرک نهایی این دوره‌های در واقع یک نوع دیپلم تخصصی است که بر اساس آن می‌توان فرد مورد نظر را متخصص نامید.

دوره‌های ارشد یک‌ساله

دوره‌های ارشد یک‌ساله که با عنوان “Italian Master” شناخته می‌شوند برای دانشجویانی طراحی شده که مدرک کارشناسی دریافت کرده‌اند و می‌خواهند وارد بازار کار شوند. این دانشجویان می‌توانند با دریافت مدرک ارشد یک‌ساله، مهارت‌های تخصصی‌تری برای بازارکار کسب کنند و فرصت‌های شغلی بهتری در انتظار آن‌هاست.

دوره‌های ارشد یک‌ساله در دو سطح برگزار می‌شوند. با مدرک سطح یک نمی‌توان برای ورود به چرخه‌ی سوم آموزش عالی ایتالیا (دوره‌ی دکتری) اقدام نمود. اگر فردی قصد ادامه‌ی تحصیلات عالیه تا سطح دکتری را دارد بهتر است به جای دوره‌های ارشد یک‌ساله (Master)، در دوره‌های کارشناسی ارشد (Laurea Magistrale) شرکت کند.

دوره‌ی ارشد یک‌ساله سطح یک به معنی طی کردن دوره‌های علمی پیشرفته یا مطالعاتی جهت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر برای دارندگان مدرک لیسانس یا مدرک خارجی معادل‌سازی شده می‌باشد. پذیرش در این دو‌ره‌ها ممکن است شرایط خاصی داشته باشد. مدرک تحصیلی دوره‌های ارشد یک‌ساله به دانشجویانی اعطا می‌شود که ۶۰ واحد درسی را طی کرده باشند.

دوره‌های ارشد یک‌ساله سطح دو به دوره‌های علمی پیشرفته یا مطالعاتی گفته می‌شود که برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر کاربرد دارند و به دارندگان مدرک فوق‌لیسانس یا مدرک خارجی معادل شده ارائه می‌شود. پذیرش در این دوره‌ها نیز ممکن است شرایط خاص خود را داشته باشد. این دوره‌ها ۱ سال طول می‌کشند و مدارک تحصیلی آنها به دانشجویانی اعطا می‌شود که ۶۰ واحد درسی را پاس کرده‌اند.

دوره‌های پیشرفته (Corso di Perfezionamento)

این دوره‌های آموزشی دائمی هستند و گذراندن آنها به دانشجویان این امکان را می‌دهد تا مهارت‌ها و توانایی‌های خود را توسعه دهند و کیفیت کار حرفه‌ای خود را بیشتر بهبود بخشند. برای پذیرش در این دوره‌ها باید مدرک سطح ۱ یا ۲ کارشناسی ارشد دانشگاهی را بگیرید. طول دوره‌ها نیز بسته به رشته‌ای که انتخاب می‌کنید متفاوت است. البته بعد از اتمام این دوره هیچ مدرک دانشگاهی به دانشجو اعطا نمی‌شود. بلکه دانش‌آموختگان گواهی‌نامه‌ای را دریافت می‌کنند که در آن جزئیات مهارت‌های کسب شده درج شده است.

اهمیت مدارک تحصیلی در نظام آموزش عالی ایتالیا

مدارک تحصیلی از اهمیت ویژه‌ای در ایتالیا برخوردار هستند. چرا که ایتالیا کشوری است که تعداد بسیار کمی از دانش‌آموزان آن بدون تحصیل در مقاطع بالاتر و فقط با گرفتن مدرک دیپلم یا مدرک فنی و حرفه‌ای به طور مستقیم وارد بازار کار می‌شوند. ایتالیا یکی از کشورهای دانشگاهی در جهان است و هر ساله تعداد زیادی دانشجو وارد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی آن می‌شوند. با این وجود درصد دانشجویانی که از دانشگاه‌های این کشور فارغ التحصیل می‌شوند یا حتی مدارک متوسطه را کسب می‌کنند، در مقایسه با سایر کشورهای اتحادیه اروپا کم است.

دو دلیل برای این موضوع وجود دارد. سنتی بودن ماهیت تحصیل در ایتالیا و تعداد سال‌های مورد نیاز برای کسب مدرک از جمله مهم‌ترین دلایلی است که موجب می‌شود اکثر دانشجویان ایتالیایی در این کشور دوره آموزشی خود را به اتمام نرسانند. بسیاری از دانشجویان ایتالیایی ترک تحصیل می‌کنند؛ به طوری که فقط یک نفر از هر سه نفری که در نظام آموزش عالی ایتالیا مشغول به تحصیل هستند فارغ التحصیل می‌شوند. با این حال مدارک تحصیلی و دانشگاهی ایتالیا نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر از استاندارد بالاتری برخوردار است و بر همین اساس بسیاری از مراکز آموزش عالی در این کشور مدارک تحصیلی کشورهای دیگر را قبول ندارند.